Wereldwijd zijn er miljoenen ouders en hun kinderen die in oorlogsgebied leven of die hun huis zijn ontvlucht om elders veiligheid te zoeken. Hoe om te gaan met de invloed van dagelijkse stressoren op vluchteling-ouders al gevolg van alles wat zij hebben meegemaakt? Hend Eltanamly onderzocht ouderschap in de nasleep van oorlog en als vluchteling. Zij ontwikkelde een korte, gerichte interventie om vluchteling-ouders te ondersteunen.

Hoe kunnen ouders hun kinderen grootbrengen wanneer ze de middelen zijn kwijtgeraakt om met de stress van oorlog om te gaan of wanneer ze als vluchtelinggezin in een vreemd land nieuwe stressoren ervaren? Op vrijdag 15 oktober verdedigt Hend Eltanamly  aan de Universiteit van Amsterdam haar proefschrift over dit actuele onderwerp. Tot voor kort richtte het meeste onderzoek zich op oorlogsgerelateerd trauma als verklaring voor aanpassingsproblemen onder door oorlog getroffen populaties. ‘Maar we moeten ook de rol begrijpen van dagelijkse stressoren die verband houden met de voortdurende noodzaak om zich aan te passen aan een nieuwe context en tegelijkertijd om te gaan met oorlogsgerelateerd trauma, in real life en in real time’, stelt Hend Eltanamly.

Minder warm en gevoelig

Om te beginnen bleek uit literatuuronderzoek dat de ongunstige effecten van blootstelling aan oorlog op de ontwikkeling van kinderen deels zijn doorgegeven door de ouders. Enerzijds leidt blootstelling aan oorlog tot minder warmte en gevoeligheid van ouders en meer problematische gevolgen bij kinderen. Anderzijds suggereren Eltanamly (en collega’s) dat niet alleen de mate van blootstelling aan oorlog maar ook de aard van het opgelopen trauma een rol speelt bij de manier waarop opvoeding werd vormgegeven in tijden van oorlog. ‘Hieruit valt op te maken dat het niet alleen gaat om een dosis-responsverhouding, de mate van trauma; ook wat gezinnen hebben meegemaakt en de aard van de traumatische blootstelling speelt een essentiële rol in de manier waarop opvoeding in tijden van oorlog vorm krijgt’, stelt Eltanamly.

Hergevestigde vluchteling-ouders

Ook sprak Eltanamly met recent hergevestigde vluchteling-ouders in Nederland. De verhalen die zij deelden over oorlogsomstandigheden, als vluchteling en als ontheemde, vertoonden veel overeenkomsten. ‘De gezinnen moesten zich op overleven richten, waarbij zaken als zorgactiviteiten op de eerste plaats kwamen. Dit liet weinig ruimte over voor individuele verschillen bij het opvoeden’, legt Eltanamly uit. ‘De vluchteling-ouders werden bij het opvoeden schijnbaar op soortgelijke manieren beïnvloed door financiële nood, gezamenlijke huisvesting, buitengewone eisen aan hun rol als ouder, gescheiden leven van familie en verlies van status.’

Ongevoeligheid

Ouders gaven ook aan dat de mate waarin ze actief bij hun kinderen betrokken waren en toezicht op hun kinderen hielden gestaag afnam en na de hervestiging weer toenam. Hun ongevoeligheid nam juist in de fase van ontheemding toe tot een hoogtepunt en nam na de hervestiging weer af. In de verhalen over opvoeding na hervestiging nam Eltanamly meer verschillen tussen gezinnen waar: sommige gezinnen waren meer betrokken bij hun kinderen en andere waren meer beheersend. ‘Deze uiteenlopende verhalen zijn misschien deels te verklaren door herstel van emotionele uitputting en door zelfredzaamheid van ouders’, denkt Eltanamly.

Zelfredzaamheid centraal

Volgens Eltanamly staat zelfredzaamheid van ouders centraal in het leven van vluchtelinggezinnen. ‘Als ouders in een land wonen waarvan ze de cultuur, normen en waarden niet volledig begrijpen, kunnen ze zich afvragen of ze hun kinderen daadwerkelijk kunnen grootbrengen volgens hun eigen normen en ambities. Hoe meer de ouders van mening waren dat ze als buitenstaanders werden behandeld en hoe meer ze naar hun eigen land verlangden, hoe minder ze zich daartoe in staat achtten.’ Dit leidde ertoe dat hun kinderen minder autonomie kregen en minder ruimte om hun mening te uiten.

Uit het onderzoek van Eltanamly bleek dat als vluchteling-ouders hun kinderen autonomie verleenden, zij zich effectiever voelden. ‘Vluchteling-ouders hechten dus waarde aan het luisteren naar hun kinderen, hun kinderen een kans geven om andere beslissingen te nemen, en rekening houden met het standpunt van hun kinderen, aangezien ze zich hierdoor als ouders effectiever voelen.’

Korte, gerichte interventie

Eltanamly en haar collega’s voerden een experiment uit waarbij zij ouders positieve feedback gaven over de opvoeding. Dit om te testen of een korte, gerichte interventie de zelfredzaamheid van ouders kan vergroten. En hen ook minder kwetsbaar maakt voor negatieve externe factoren. Met de ouders werden diepte-interviews gedaan. Aan de hand van hun eigen verhalen toonden de onderzoekers de positieve impact van hun opvoeding op hun kinderen. Deze korte interventie vergrootte inderdaad de zelfredzaamheid van ouders en maakte ze minder kwetsbaar voor post-migratiestressoren.

‘Uit de studie blijkt dat opvoeding één manier is waarop oorlog invloed heeft op kinderen’, concludeert Eltanamly. ‘De manier waarop vluchteling-ouders over zichzelf denken als ouders en de manier waarop ze hun opvoeding daadwerkelijk inrichten, wordt, afgezien van de impact van oorlogstrauma, gevormd door de stressoren waar ze dagelijks mee te maken hebben. Maar uit de bevindingen valt ook op te maken dat zelfredzaamheid als ouders weliswaar contextafhankelijk is, maar kan worden versterkt.’

Bron: uva.nl

Zie ook:

------
Abonneer u op onze gratis digitale nieuwsbrief en u ontvangt wekelijks een overzicht van relevante ontwikkelingen rond ouderschapskennis en –ondersteuning

LAAT EEN REACTIE ACHTER